TSK Plastik Cerrahi, Ağız, Çene, Yüz ve Diş Hastalıkları

TSK, Jandarma ve Sahil Güvenlik'te Plastik Cerrahi, Ağız, Çene, Yüz, Boyun ve Diş Hastalıkları: Madde 25–28 Kapsamlı Değerlendirme Rehberi

Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personel alımında plastik-rekonstrüktif cerrahi alanına giren hastalıklar ile ağız, çene, yüz, boyun ve diş hastalıkları, Sağlık Yeteneği Yönetmeliği EK-C Hastalıklar Listesi'nde Madde 25 ila 28 arasında düzenlenmektedir. Dudak yarıkları, yanık sekelleri, çene anomalileri, diş eksiklikleri, diş çapraşıklığı, prognati, retrognati, diş minesinin bozuklukları gibi çok sayıda hastalık ve anatomik durum bu maddeler kapsamında değerlendirilmektedir.

Kendi durumunuzu madde, dilim ve statü bazında değerlendirmek için TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız'ı kullanabilirsiniz.

Değerlendirme Sistemi: Adaylar İçin EK-D, Görevdeki Personel İçin EK-Ç

Personel adayları (uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı, astsubay adayı, öğrenci adayı) EK-D — Personel Adaylarının Hastalıklara Göre Değerlendirme Çizelgesi'ne göre değerlendirilmektedir. Görevde olan personel ise EK-Ç — Sınıflandırma veya Branş Belirleme Çizelgesi'ne göre değerlendirilmektedir. Bu iki çizelge birbirinden farklıdır.

EK-D'yi okurken: (A) dilimi fıkrası karşısında (–) işareti varsa → engeldir. (+) işareti varsa → engel değildir. Fıkra EK-D'de hiç yer almıyorsa → EK-D'nin açıklama hükmü gereğince engel değildir. (B) ve (D) dilimleri her durumda engel oluşturur, çizelgede ayrıca yer almaz.

Madde 25 — Plastik ve Rekonstrüktif Cerrahi Kapsamındaki Hastalıklar

Dudak, burun, yüz, boyun, kulak kepçesi, meme, karın, ekstremite ve ağız içi dokularının ameliyatla düzeltilebilen hastalıkları ile yanık sekelleri ve replantasyon sonuçları bu madde kapsamında değerlendirilmektedir. Madde 25, plastik cerrahi uygulamalarının geniş bir yelpazesini kapsayan ayrıntılı bir maddedir.

Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Dudak yarığı (cheiloschisis) ve sekeli, yarık damak, damak anomalisi, burun ucu ve kanat şekil bozuklukları, kısa columella, kulak kepçesi anomalileri (bat kulak, mikrotia vb.), yüz ve periorbital skatrisler, yüz defektleri, boyun konjenital anomalileri (boyun kisti, fistülü, tortikollis, kısa yelken boyun), tükrük bezi hastalıkları (parotit sekeli, tükrük bezi tümörü), meme şekil bozuklukları, karın sarkıklığı (abdominoplasti gerektiren), ekstremite yanık sekelleri ve replantasyon sonuçları, dil ve ağız içi anomalileri, yanık kontraktürleri.

(A) dilimi fıkraları (1–12):

F.1: Dudağın ameliyatla düzeltilebilen tek ve iki taraflı yarıkları, anomalileri, hastalıkları, yarık sekelleri, iyi ve kötü huylu tümörleri (bir yıl süre ile remisyonda kalmış). F.2: Burnun ameliyatla düzeltilebilen doğuştan büyüklükleri, şekil bozuklukları, anomalileri, sonradan olma kusurları ile burun ucu şekil bozuklukları, kısa columella ve yaygın burun kanadı bozuklukları. F.3: Kulak sayvanının ameliyatla düzeltilebilen doğmalık anomalileri, dış kulak yolu yokluğu, sonradan olma kulak sayvanı parsiyel ve total yoklukları, yanık sekelleri, selim tümörleri ve hastalıkları. F.4: Yüzün, yanağın, periorbital kaş ve alın sahasının ameliyatla düzeltilebilen doğmalık anomalileri, skatrisleri, defektleri, hastalıkları, selim tümörleri (4 cm²'den büyük olanlar) ve bir yıl süreyle remisyonda kalmış malign tümörleri. F.5: Boynun ameliyatla düzeltilebilen konjenital anomalileri (kist, fistül, tortikollis, kısa yelken boyun hastalıkları, yanık sekelleri ve selim tümörler). F.6: Tükrük bezlerinin ameliyatla düzeltilebilen hastalıkları ve selim tümörleri. F.7: Yaşlı yüzün, periorbital ve alın sahasının ameliyatla düzeltilebilen kırışıklığı, sarkıklığı ve fazla yağları. F.8: Memenin ameliyatla düzeltilebilen şekil bozuklukları, ptozları, büyüklük ve küçüklükleri, yanık sekelleri ile selim tümörleri. F.9: Karnın ameliyatla düzeltilebilen aşırı yağlanması, sarkıkları ve yanık sekelleri. F.10: Alt ve üst ekstremitenin deri ve yumuşak dokularının ameliyatla düzeltilebilen konjenital anomalileri, hastalıkları, selim tümörleri, yanık sekelleri, amputasyonları, replantasyonları. F.11: Ağız içi ve mukozaları ile dilin ameliyatla düzeltilebilen konjenital anomalileri, hastalıkları, selim tümörleri ve defektleri. F.12: Vücudun çeşitli nedenlerle meydana gelen, tedaviden fayda gören, fonksiyon ve görünüm bozukluğu yapmamış yanık sekelleri ve açık yaraları.

(B) dilimi — 1. fıkra: Tekrarlayan ameliyatlara rağmen kapatılamayan geniş açık yaralar; başarısız replantasyonlar. 2. fıkra: Flep aktarımını takiben donör alanda belirgin fonksiyon veya ileri derecede görünüm bozukluğu. 3. fıkra: Ön koldaki ameliyatla tam düzeltilemeyen, fonksiyon kaybı oluşturan eski tendon kesileri. (D) dilimi — 1–7. fıkralar: Dudak, damak, yanak, dil ve ağız içinin ameliyatla tam düzeltilemeyen, gıda alma, konuşma, çiğneme ve yutma işlemini güçleştiren anomali ve hastalıkları; ameliyatla düzeltilmesi imkânsız ağır tablolar; kötü huylu tümörler; ağır yanık sekelleri; başarısız başparmak replantasyonları.

EK-D değerlendirmesi: Madde 25 (A) dilimi 1. ila 12. fıkraların tamamı her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir. Bu nedenle ameliyatla düzeltilebilir nitelikte bile olsa dudak yarığı, yüz skatrisi, boyun kisti, tükrük bezi hastalığı, yanık sekeli gibi tüm bu tablolar uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için engeldir.

Madde 25 — Fıkra	EK-D İşareti	Uzman Erbaş / Söz. Er	(1) Subay / Ast.	(2) Subay / Ast.
A/1 — Dudak yarığı, anomalisi ve ameliyatla düzeltilebilen tümörleri (1 yıl remisyonda)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/2 — Burun şekil bozukluğu, kısa columella, burun kanadı bozukluğu	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/3 — Kulak kepçesi anomalisi, parsiyel/total yokluk, yanık sekeli	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/4 — Yüz/yanak/periorbital anomali, skatris, defekt, selim tümör (>4 cm²), 1 yıl remisyonda malign tümör	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/5 — Boyun konjenital anomalisi (kist, fistül, tortikollis, kısa yelken boyun), yanık sekeli, selim tümör	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/6 — Tükrük bezi hastalıkları ve selim tümörleri	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/7 — Yüz kırışıklığı, sarkıklığı, fazla yağı	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/8 — Meme şekil bozukluğu, ptozis, büyüklük/küçüklük, yanık sekeli, selim tümör	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/9 — Karın aşırı yağlanması, sarkıklığı, yanık sekeli	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/10 — Ekstremite yumuşak doku anomalisi, yanık sekeli, amputasyon, replantasyon	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/11 — Ağız içi, mukoza ve dil anomalileri, selim tümörler, defektler	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/12 — Fonksiyon/görünüm bozukluğu yapmamış yanık sekeli veya açık yaralar	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/1,2,3 — Kapatılamayan açık yaralar, başarısız replantasyon, fonksiyon kayıplı tendon sekeli, donör alan defekti	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
D/1–7 — Ameliyatla tam düzeltilemeyen gıda/konuşma/çiğneme/yutma güçlüğü, malign tümörler, ağır yanık sekeli, başarısız başparmak replantasyonu	—	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel

Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Vitiligo ve geniş hipopigmentasyon alanları, hipertrofik skar, keloid (yüz veya boyunda), nevüs (konjenital büyük melanositik ben), port-wine leke (yüz hemanjiomları), dövme doku reaksiyonları, sikatrisyel alopesi, yüz siniri hasarına bağlı estetik bozukluklar. Tüm bu tablolar plastik cerrahi kapsamında değerlendirilebilmektedir.

Madde 26 — Çene, Çene Eklemi ve Yüz Yumuşak Doku Hastalıkları

Çene hastalıkları, çene eklemi (temporomandibüler eklem — TME) bozuklukları, trismus, ankiloz ve yüz yumuşak doku tümörleri bu madde kapsamında değerlendirilmektedir.

Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Odontojenik kist (radiküler kist, dentigeröz kist ve benzeri), odontojenik olmayan çene kisti, çene fistülü, çene apsesi, çene iyi huylu tümörleri (ameloblastom ve benzeri), hafif çene şekil bozuklukları (hafif prognati, hafif retrognati), temporomandibüler eklem (TME) hastalıkları (bruksizm sekeli, TME artrozu ve benzeri), trismus (ağız açma kısıtlılığı), çene ankilozu, yüz ve boyundaki keloid ve hipertrofik skarlar, çene hareketi kısıtlayan yüz ve boyun skatrisleri.

(A) dilimi — 1. fıkra: Çenenin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen, çiğnemeyi kısmen bozan, odontojenik ve nonodontojenik hastalıkları (kist, fistül, apse, selim tümörleri). 2. fıkra: Alt ve üst çenenin ameliyatla düzeltilebilen hafif derecedeki şekil bozuklukları. 3. fıkra: Çene ekleminin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen hastalıkları. 4. fıkra: Çenenin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen trismus, konstriksiyon ve ankilozları.

(B) dilimi — 1. fıkra: Yüzün, boynun ve saçlı derinin ameliyatla tedavi edilse de fonksiyonu ve görünüşü bozan iyi huylu tümörleri, skatrisleri ve keloidleri. 2. fıkra: Ağzın açılmasına en fazla 2 cm'ye kadar izin veren çene konstriksiyon ve ankilozları. 3. fıkra: Ameliyatla tam tedavisi mümkün olmayan odontojenik ve nonodontojenik kist, tümör ve defektler. 4. fıkra: Çene ve boyun hareketlerini kısıtlayan, ameliyatla tam düzeltilemeyen skatrisler, konjenital anomaliler ve ameliyat sekelleri. (D) dilimi — 1. fıkra: Çene ekleminin tedavisi imkânsız tam ankilozu ve çiğnemeyi ileri derecede bozan çıkık sekelleri. 2. fıkra: Açılması 20 mm'den az olan ve tedavisi imkânsız çene konstriksiyonları. 3. fıkra: Ameliyatla tedavisi imkânsız, çiğneme fonksiyonunu bozan konjenital ve sonradan olma şekil bozuklukları, tümörler ve geniş defektler.

EK-D değerlendirmesi: Madde 26 (A) dilimi 1. ve 4. fıkralar EK-D'de her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir → engel. (A) dilimi 2. ve 3. fıkralar ise EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır → uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için engel değildir. Bu ayrım pratikte önemlidir: Hafif çene şekil bozukluğu (A/2) ve TME hastalığı (A/3) engellemezken, çene kisti/fistülü/absesi/tümörü (A/1) ve trismus/ankiloz (A/4) engel oluşturmaktadır.

Madde 26 — Fıkra	EK-D İşareti	Uzman Erbaş / Söz. Er	(1) Subay / Ast.	(2) Subay / Ast.
A/1 — Çene kisti, fistülü, absesi, selim tümörü (odontojenik ve nonodontojenik)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/2 — Alt/üst çenenin ameliyatla düzeltilebilen hafif şekil bozuklukları	Çizelgede yok	✅ Engel değil	✅ Engel değil	✅ Engel değil
A/3 — Çene ekleminin (TME) ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen hastalıkları	Çizelgede yok	✅ Engel değil	✅ Engel değil	✅ Engel değil
A/4 — Çene trismus, konstriksiyon ve ankilozları (tedavi ile düzeltilebilen)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/1 — Fonksiyon/görünüm bozan iyi huylu tümör, skatris, keloid (ameliyatla düzeltilse de)	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/2 — Ağzı en fazla 2 cm açabilen çene konstriksiyon/ankilozu	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/3,4 — Tam tedavisi mümkün olmayan kist/tümör/defekt; hareket kısıtlayan skatris/anomali	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
D/1,2,3 — TME tam ankilozu, ağız açıklığı <20 mm, tedavisi imkânsız çiğneme güçlüğü yapan şekil bozukluğu/tümör	—	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel

Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Bruksizme bağlı TME artrozu (fonksiyon bozukluğu yapıyorsa ilgili fıkraya göre değerlendirme), çene osteomyeliti, fibröz displazi, Paget hastalığı çene tutulumu, kondiloma (servikal lenfadenopati ile birlikte boyun tümörü olarak değerlendirilebilir), tiroid nodülü (boyun tutulumu açısından Madde 25 F.5 veya ayrı bir madde kapsamında değerlendirilebilir).

Madde 27 — Çene Kırıkları, Kemik Hastalıkları ve Damak Anomalileri

Çene kırıkları ve sekelleri, yüz kemik hastalıkları, sinüs hastalıkları ve damak anomalileri bu madde kapsamında değerlendirilmektedir. Önemli bir not: Burun kemiği kırıklarının ameliyatla veya ameliyatsız iyileşmiş, fonksiyon bozukluğu yapmamış sekelleri öğrenci olmaya engel teşkil etmez.

Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Eski mandibula (alt çene) veya maksilla (üst çene) kırığı ve sekeli, nazal kırık ve sekeli, orbital kırık ve sekeli, yüz sinüs hastalıkları (frontal, maksiller sinüs), yüz kemiği kistleri, yarık damak ve yumuşak damak (velofarengeal yetmezlik), damak perforasyonu ve fistülü, ortognatik cerrahi gerektiren çene anomalileri.

(A) dilimi — 1. fıkra: Alt veya üst çenenin çiğneme, konuşma ve yutma fonksiyonlarını hafif derecede güçleştiren eski kırıkları, kemik iltihapları ve şekil bozuklukları. 2. fıkra: Yüz, orbita veya burun kemiğinin yüz görünümünü bozmayan kırıkları ve sekelleri (burun kemiği kırıklarının fonksiyon bozukluğu yapmamış sekeli öğrenci olmaya engel teşkil etmez). 3. fıkra: Yüzün, sinüslerin veya çene kemiklerinin yüz görünümünü bozmayan ya da hafif şekil bozukluğu yapmış iltihabı, kistleri, iyi huylu kitleleri, hastalıkları ve sekelleri. 4. fıkra: Yumuşak damağın ameliyat ve protezle düzeltilebilen, fonksiyon bozukluğu yapmamış yarıkları, delikleri ve defektleri. 5. fıkra: Ameliyatla veya ortodontik tedavi ile düzeltilebilen çene anomalileri.

(B) dilimi — 1. fıkra: Alt ve üst çenenin ameliyat ve protezle düzeltilebilen kısmi harabiyeti. 2. fıkra: Ameliyatla düzeltilmesine rağmen fonksiyon kazandırılamayan sert veya yumuşak damak yarıkları, delikleri, defektleri, fistülleri ve anomalileri. (D) dilimi — 1. fıkra: Alt ve üst çenenin ameliyatla düzeltilmesi imkânsız çiğneme, yutma, konuşma fonksiyonları ile diş artikülasyon ve oklüzyonunu bozan kısmi veya tam harabiyeti, şekil bozuklukları, anomalileri ve tümörleri. 2. fıkra: Sert ve yumuşak damağın ameliyatla düzeltilmesine rağmen fonksiyon bozukluğu yapmış yarık, defekt, delik ve anomalileri.

EK-D değerlendirmesi: Madde 27 (A) dilimi 1., 3. ve 4. fıkralar EK-D'de her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir → engel. (A) dilimi 2. fıkra (yüz/orbita/burun kemiği kırıkları ve sekeli) ise EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır → uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için engel değildir. (A) dilimi 5. fıkra da çizelgede yer almamaktadır → engel değildir.

Madde 27 — Fıkra	EK-D İşareti	Uzman Erbaş / Söz. Er	(1) Subay / Ast.	(2) Subay / Ast.
A/1 — Çiğneme/konuşma/yutmayı hafif güçleştiren eski çene kırığı, kemik iltihabı, şekil bozukluğu	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/2 — Yüz görünümünü bozmayan yüz/orbita/burun kemiği kırığı ve sekeli Not: Burun kemiği kırığının fonk. bozukluğu yapmamış sekeli öğrenci olmaya engel teşkil etmez	Çizelgede yok	✅ Engel değil	✅ Engel değil	✅ Engel değil
A/3 — Yüzü bozmayan/hafif bozan yüz, sinüs, çene kemiği iltihabı, kisti, iyi huylu kitlesi, sekeli	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/4 — Fonksiyon bozukluğu yapmamış yumuşak damak yarığı, deliği, defekti (ameliyat/protezle düzeltilebilen)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/5 — Ameliyatla veya ortodontik tedavi ile düzeltilebilen çene anomalileri	Çizelgede yok	✅ Engel değil	✅ Engel değil	✅ Engel değil
B/1 — Ameliyat ve protezle düzeltilebilen çene kısmi harabiyeti	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/2 — Ameliyatla düzeltilememiş fonksiyon bozukluğu yapan sert/yumuşak damak yarığı, defekti, fistülü	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
D/1,2 — Ameliyatla düzeltilmesi imkânsız çene harabiyeti, çiğneme/yutma/konuşma güçlüğü; fonk. bozukluğu yapan damak anomalisi	—	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel

Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Panfasiyal kırık sekeli, Le Fort kırıkları, zigomatik kırık sekeli, frontal sinüs travması, orbita tabanı kırığı sekeli (diplopi ile birlikte olanlar Madde 5'te de değerlendirilebilir), sert damak perforasyonu (sifiliz sekeli dahil).

Madde 28 — Diş Sağlığı ve Oklüzyon Bozuklukları

Diş eksiklikleri, diş çürükleri, diş çapraşıklıkları (maloklüzyon), prognati, retrognati, laterognati, periodontitis, diş mobilitesi ve diş oluşum bozuklukları bu madde kapsamında değerlendirilmektedir. Bu madde, adayların en sık karşılaştığı değerlendirme maddelerinden biridir.

Bu madde kapsamında değerlendirilen başlıca durumlar: Diş eksikliği (parsiyel ve tam), diş çürükleri, periodontitis, periodontozis, diş hareketliliği (mobilite), prognati (alt çene ileriliği), retrognati (alt çene geriliği), laterognati (çapraz kapanış), açık kapanış (open bite), diş çapraşıklığı (crowding/malocclusion), amilogenezis imperfekta (mine oluşum bozukluğu), dentinogenezis imperfekta, mine hipoplazisi, gömülü diş, implant destekli protez durumu.

(A) dilimi fıkraları (1–13):

F.1: 2 mm ve üzeri aralıklı, en az karşılıklı 8 diş olmak üzere toplam 16 dişi ilgilendiren dişler arası açıklık (open bite). F.2: Alt ve üst dişler arasında 6 mm ve üzeri iskeletsel retrognati veya 3 mm ve üzeri iskeletsel prognati. F.3: Arka dişlerin yatay önde 5 mm ve fazlası, en az 5 dişi ilgilendiren temassızlıkları (laterognati). F.4: Alt ve üst çenenin her ikisinde toplam 16 dişte görülen çapraşıklıklar. F.5: Arka bölgede tam ters kapanışa sahip, her iki tarafta aşırı çene darlıkları veya genişlikleri (non-oklüzyon). F.6: Amilogenezis imperfekta (mine oluşum bozukluğu). F.7: Alt ve üst çenede toplam 10 veya daha fazla dişi ilgilendiren yaygın mine hipoplazisi. F.8: Sabit protezle düzeltilebilen, konuşma ve çiğnemeyi bozmayan 7 veya daha fazla kısmi diş eksikliği (ortodontik tedavi amacıyla çekilenler ve 3. büyük azı dişler hariç). F.9: Her türlü dolgu ve endodontik tedavi ile kurtarılması mümkün olmayan 5'ten fazla diş çürüğü. F.10: Alveol kemiğinde 6 mm'ye kadar kemik kaybına yol açan 5'ten fazla dişi ilgilendiren periodontitis ve periodontosis. F.11: 5 dişten fazla üçüncü derecede (3 mm) diş mobilitesi. F.12: 5'ten fazla konjenital diş eksikliği (oligodonti). F.13: Tam diş eksikliğinin hem alt hem üst çenede implant destekli sabit protezlerle (sağ ve sol 1. büyük azı dahil) düzeltildiği durumlar.

(B) dilimi — 1. fıkra: Protezle düzeltilebilen tam diş eksikliği. 2. fıkra: 15 mm'den büyük veya 10 diş olmak üzere karşılıklı toplam 20'den fazla dişi ilgilendiren, cerrahi ortopedik tedaviden fayda görmeyen ön dişler arası dik yönde açıklıklar. 3. fıkra: Alt çenenin 15 mm'den fazla retrognati veya prognati. 4. fıkra: Radyografide gömülü süt dişleriyle kanıtlanmış pseudo tam diş eksikliği. (D) dilimi — 1. fıkra: İleri derecede alveolar kret kayıpları sonucunda protez ve ameliyatla düzeltilemeyen, konuşma ve çiğnemeyi bozan tam diş eksikliği.

EK-D değerlendirmesi: Madde 28 (A) dilimi 1. ila 13. fıkraların tamamı her üç statü sütununda da (–) olarak işaretlenmiştir. Diş eksikliği, diş çürüğü, periodontitis, prognati, retrognati, laterognati, mine bozuklukları ve implant destekli protez gibi tüm tablolar uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için engeldir.

Madde 28 — Fıkra	EK-D İşareti	Uzman Erbaş / Söz. Er	(1) Subay / Ast.	(2) Subay / Ast.
A/1 — Open bite (≥2 mm, en az 16 diş ilgili)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/2 — İskeletsel retrognati (≥6 mm) veya prognati (≥3 mm)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/3 — Laterognati (≥5 mm, en az 5 diş temassız)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/4 — Her iki çenede toplam 16 dişte diş çapraşıklığı	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/5 — Arka bölgede tam ters kapanış, her iki tarafta çene darlığı/genişliği (non-oklüzyon)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/6 — Amilogenezis imperfekta (mine oluşum bozukluğu)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/7 — Her iki çenede toplam ≥10 dişte yaygın mine hipoplazisi	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/8 — ≥7 kısmi diş eksikliği (sabit protezle düzeltilebilen, çiğneme/konuşmayı bozmayan; 3. büyük azı ve ortodontik amaçlı çekimler hariç)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/9 — >5 dişte kurtarılması mümkün olmayan diş çürüğü	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/10 — >5 dişte 6 mm'ye kadar kemik kaybı ile periodontitis/periodontosis	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/11 — >5 dişte 3. derece (≥3 mm) diş mobilitesi	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/12 — >5 konjenital diş eksikliği (oligodonti)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
A/13 — Tam diş eksikliği, implant destekli sabit protezle düzeltilmiş (alt+üst, 1. büyük azı dahil)	(–)(–)(–)	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/1 — Protezle düzeltilebilen tam diş eksikliği	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
B/2,3,4 — >15 mm open bite, >15 mm prognati/retrognati, pseudo tam diş eksikliği	—	❌ Engel	❌ Engel	❌ Engel
D/1 — Protez ve ameliyatla düzeltilemeyen, çiğneme/konuşmayı bozan tam diş eksikliği (ileri kret kaybı)	—	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel	❌ Kesin engel

Bu madde kapsamında değerlendirilebilecek diğer durumlar: Gömülü 20 yaş dişi (yönetmelik kapsamında değil ise sağlam sayılır), dental implant geçmişi (fıkra 13 dışında tek diş implantları değerlendirme açısından tartışmalıdır), herediter diş anomalileri (taurodontizm, invaginasyon vb.), diş fraktürü sekeli, diş apsesi sekeli, endodontik tedavi geçmişi (sayısına göre değerlendirme yapılır).

Hastalığınızın EK-D veya EK-Ç kapsamında madde, dilim, fıkra ve statü bazında nasıl değerlendirileceğini TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız'dan sorgulayabilirsiniz.

Olumsuz Plastik Cerrahi / Ağız-Çene / Diş Raporuyla Karşılaşıldığında Ne Yapılmalı?

Bu grup maddeler kapsamındaki olumsuz raporlarda özellikle şu hususlar itiraz ve dava gerekçesi olabilmektedir: Madde 26'da (A) dilimi 2. fıkra (hafif çene şekil bozukluğu) veya 3. fıkra (TME hastalığı) ile A/1 ve A/4 fıkralarının (kist, trismus) birbirine karıştırılması; Madde 27'de (A) dilimi 2. fıkrasının (yüz/orbita/burun kırığı sekeli) engel olmadığının gözetilmemesi; Madde 28'de diş sayımının hatalı yapılması, sınır değerlerin yanlış uygulanması ya da 3. büyük azı dişlerinin sayıma dahil edilmesi gibi durumlar.

İtiraz süreci: Temin sürecindeki uzman erbaş, sözleşmeli er, subay adayı ve astsubay adayları için rapora itiraz süresi tebliğden itibaren yalnızca üç iş günüdür. İptal davası: Rapora dayanan idari işlem tebliğden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilmektedir. Mahkeme bağımsız bir sağlık kuruluşuna yeniden muayene için sevk yapabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kendi durumunuzu TSK Sağlık Yeteneği Sorgulama Aracımız üzerinden kontrol etmenizi öneririz.

1. Dudak yarığı ameliyatı geçirdim, düzeldi. Uzman erbaş adayı ya da subay adayı olabilir miyim?

Hayır. Dudak yarığı ve sekeli Madde 25 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de her üç sütunda da (–) işareti taşımaktadır; ameliyatla düzeltilmiş bile olsa uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için engeldir.

2. Yüzümde trafik kazasından kalan ufak bir yara izi var. Sözleşmeli er adayı ya da astsubay adayı olabilir miyim?

Yüzde 4 cm²'den büyük yara izi Madde 25 (A) dilimi 4. fıkra kapsamındadır ve EK-D'de (–) işareti taşımaktadır; engeldir. 4 cm²'nin altında kalan, görünümü bozmayan, fonksiyon bozukluğu yapmayan küçük skatrisler için yönetmelik metninde açık bir sağlam sayılma hükmü bulunmamakla birlikte küçük değerlendirmeler yapılabilmektedir. Muayene ile bireysel değerlendirme yapılması gerekmektedir.

3. Boyun kistim var, ameliyatla düzeltilebilir. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?

Hayır. Boyun konjenital kisti Madde 25 (A) dilimi 5. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından ameliyatla düzeltilebilir nitelikte olsa dahi uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir.

4. Çenede küçük bir kist var, ameliyatla tedavi edilebilir. Sözleşmeli er adayı ya da subay adayı olabilir miyim?

Hayır. Tedavi ile düzeltilebilen çene kisti Madde 26 (A) dilimi 1. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından sözleşmeli er adayı ve subay adayı dahil tüm statüler için engeldir.

5. Hafif çene şekil bozukluğum (hafif retrognati) var. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?

Madde 26 (A) dilimi 2. fıkra (hafif çene şekil bozukluğu) EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır. EK-D'nin açıklama hükmü gereğince engel değildir; uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için başvuru yapılabilmektedir. Ancak Madde 28 kapsamındaki iskeletsel retrognati ve prognati değerleri ayrıca incelenmelidir (6 mm ve üzeri retrognati veya 3 mm ve üzeri prognati Madde 28 A/2 kapsamında engel oluşturmaktadır).

6. TME (çene eklemi) hastalığım var, tedavi görüyorum. Subay adayı olabilir miyim?

Madde 26 (A) dilimi 3. fıkra (çene ekleminin ameliyat ve tedavi ile düzeltilebilen hastalıkları) EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır. Bu nedenle TME hastalığı (A) diliminde kalıyorsa subay adayı dahil tüm statüler için engel oluşturmamaktadır. Ancak (B) ve (D) dilimindeki tablolar (ankiloz, konstriksiyon vb.) engel oluşturmaktadır.

7. Burun kemik kırığı geçirdim, iyileşti. Uzman erbaş ya da astsubay adayı olabilir miyim?

Evet. Yüz görünümünü bozmayan burun kemiği kırığı sekeli Madde 27 (A) dilimi 2. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır; uzman erbaş adayı ve astsubay adayı dahil tüm statüler için engel değildir. Ayrıca yönetmelik açıklaması gereğince burun kemiği kırıklarının fonksiyon bozukluğu yapmamış sekelleri öğrenci olmaya da engel teşkil etmez.

8. Çenede ortodontik tedavi ile düzeltilebilir anomalim var. Sözleşmeli er adayı ya da subay adayı olabilir miyim?

Madde 27 (A) dilimi 5. fıkra (ameliyatla veya ortodontik tedavi ile düzeltilebilen çene anomalileri) EK-D çizelgesinde hiç yer almamaktadır; engel oluşturmamaktadır. Ancak bu tablonun Madde 28 kapsamındaki ölçüm eşiklerini aşıp aşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

9. Alt çene ileri çıkık (prognati) tanım var. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?

Madde 28 (A) dilimi 2. fıkra uyarınca iskeletsel alt çene ileriliği (prognati) 3 mm ve üzerindeyse engel oluşturmaktadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir. 3 mm'nin altında kalan hafif tablolar Madde 26 (A) dilimi 2. fıkra kapsamında değerlendirilebilir ve bu fıkra EK-D'de yer almadığından engel oluşturmamaktadır.

10. 7 veya daha fazla dişim eksik. Subay adayı ya da sözleşmeli er adayı olabilir miyim?

Ortodontik tedavi amacıyla çekilmiş dişler ile 3. büyük azı dişler (20 yaş dişleri) dışında 7 veya daha fazla kısmi diş eksikliği Madde 28 (A) dilimi 8. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından subay adayı ve sözleşmeli er adayı dahil tüm statüler için engeldir.

11. 5'ten fazla dişimde tedavisi mümkün olmayan çürük var. Uzman erbaş adayı olabilir miyim?

Hayır. Her türlü dolgu ve endodontik tedavi ile kurtarılması mümkün olmayan 5'ten fazla diş çürüğü Madde 28 (A) dilimi 9. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı dahil tüm statüler için engeldir.

12. Diş çapraşıklığım (crowding) var, ortodontik tedavi planlandı. Astsubay adayı olabilir miyim?

Her iki çenede toplam 16 dişte görülen çapraşıklık Madde 28 (A) dilimi 4. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından astsubay adayı dahil tüm statüler için engeldir. Daha az sayıda dişi etkileyen çapraşıklıklar bu fıkra kapsamına girmeyebilir; bireysel değerlendirme gerekmektedir.

13. Tüm dişlerim implantla düzeltildi. Uzman erbaş adayı ya da subay adayı olabilir miyim?

Hayır. Tam diş eksikliğinin hem alt hem üst çenede implant destekli sabit protezlerle düzeltildiği durumlar Madde 28 (A) dilimi 13. fıkra kapsamındadır. Bu fıkra EK-D'de (–) işareti taşıdığından uzman erbaş adayı ve subay adayı dahil tüm statüler için engeldir.

14. Diş eksikliği nedeniyle uzman erbaş adayı olarak elendim. İtiraz edebilir miyim?

Evet. Madde 28 kapsamındaki değerlendirmelerde diş sayımının hatalı yapılması (3. büyük azı dişlerin veya ortodontik amaçlı çekilmiş dişlerin sayıya dahil edilmesi), sınır eşiklerin yanlış uygulanması veya EK-D'de yer almayan fıkraların engel olarak değerlendirilmesi gibi durumlar itiraz ve dava gerekçesi olabilmektedir. Uzman erbaş adayı için itiraz süresi tebliğden itibaren üç iş günüdür.

15. Madde 25-28 kapsamında bir hastalık nedeniyle subay adayı olarak elendim. İdare mahkemesinde dava açabilir miyim?

Evet. Rapora dayanan idari işlem tebliğden itibaren altmış gün içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilmektedir. EK-D çizelgesinde yer almayan fıkraların (Madde 26/A/2-3, Madde 27/A/2,5 gibi) engel olarak uygulanması ya da madde-dilim-fıkra kodlamasının hatalı yapılması özellikle önemli dava gerekçeleri arasında yer almaktadır. Mahkeme bağımsız bir sağlık kuruluşuna veya uzman bilirkişiye sevk yapabilmektedir.

16. Plastik cerrahi veya ağız-çene-yüz hastalığı nedeniyle sağlık kurulu kararına itiraz süresi ne kadardır?

Temin sürecindeki uzman erbaş adayı, sözleşmeli er adayı, subay adayı ve astsubay adayları için tebliğden itibaren üç iş günü, görevdeki personel için ise otuz gündür. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırıldığında itiraz hakkı yitirilmektedir.

17. Askere alındıktan sonra diş veya çene sorunu ortaya çıktı; ne olur?

Görevde iken ortaya çıkan diş ve çene hastalıkları EK-Ç kapsamında değerlendirilmektedir. Tedavi aşamasında (C) dilimi uygulanır. Sonuca göre göreve devam, sınıf değişikliği veya TSK'dan ayrılma kararı verilebilir. Hastalığın göreve bağlı olduğu belirlenirse vazife malullüğü hükümleri gündeme gelebilir.